Royal Netherlands Institute for Sea Research

Waddentrekkers | Wadden Flyways

Track & Trace van kanoeten en rosse grutto’s 

Voor het eerst volgen onderzoekers via vederlichte zendertjes, live de trektocht van ‘onze’ wadvogels kanoet en rosse grutto. Van het Afrikaanse wad tot de Arctische toendra. Op de kaart zie je waar de gezenderde vogels op dat moment zijn en welke routes ze nemen. Via de blogs kijk je mee over de schouders van onderzoekers terwijl ze ontdekken of hun theorieën kloppen of op de kop gezet worden door deze vogels. De onderzoekers doen live verslag vanuit de gebieden die de vogels aandoen tussen april en oktober. Ze vliegen hetzij tussen Mauritanië, de Waddenzee en Siberië, hetzij tussen Waddenzee, IJsland, Groenland en Noordoost Canada. De bewegingen van de vogels vertellen ons niet alleen wat ze doen, maar laten ook zien hoe bijvoorbeeld klimaatverandering hun gedrag beïnvloedt. Dit fundamentele onderzoek kan op termijn bijdragen aan natuurbehoud. Zie voor MEER TEKST OVER DE VOGELS hieronder...

Klik op een vogel om een individu uit te lichten & druk op play om zijn route te zien. | Click on a bird to highlight an individual & hit play button to see its trajectory.

Monday 21 August 2017
Waddentrekkers | Wadden Flyways 8 | Paula is weer thuis
Er gaat niets boven een visuele waarneming. De afgelopen weken heeft de zender van kanoet Paula signalen verstuurd vanuit Canada, Groenland, het noorden van Schotland en de Duitse Waddeneilanden Sylt en Borkum. Uiteindelijk kwamen de signalen deze…
Thursday 03 August 2017
Waddentrekkers | Wadden Flyways 7
De gezenderde kanoet 'Paula' is weer 'gezien', dat wil zeggen de zender heeft weer signalen uitgezonden. Wat is er allemaal gebeurd sinds het laatste contact? | Knot 'Paula' has been 'seen' again, that is her transmitter has transmitted signals .…
Monday 26 June 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 6
Touch-down for bar-tailed godwit '54' - Back to what we know from previous fieldwork
Wednesday 07 June 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 5
Knot Paula: Ellesmere Island, touch down!
Wednesday 24 May 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 4
African and Arabian bar-tailed godwits cross on their way to the breeding grounds!
Friday 12 May 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 3
Kanoeten houden zich stil: gaat het nog goed met de zenders? | Knots off air: are transmitters OK?
Monday 01 May 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 2
Net gearriveerde gezenderde rosse grutto gezien bij Terschelling | Bar-tailed godwit with sat-tag spotted on arrival in Wadden Sea near Terschelling
Tuesday 18 April 2017
Waddentrekkers | Waddenflyways 1
Het nieuwe 'vogels kijken': trektocht kanoeten volgen via vederlichte satelliet-zenders op hun rug | New bird-watching: following migration of sat-tagged red knots with featherlight satellite-transmitters

Steltlopers verbinden wadden wereldwijd

Kanoeten en andere steltlopers die op arctische toendra’s broeden, vliegen duizenden kilometers aan een stuk tussen hun broedgebieden en de weinige waddengebieden waar ze aan de grond kunnen om bij te tanken of waar ze de winter kunnen doorbrengen. Juist omdat die waddengebieden zo zeldzaam zijn, is de kwaliteit van elk gebied afzondelijk cruciaal voor hun overleving. Daarom zijn steltlopers graadmeters voor de kwaliteit van hun leefgebieden. De Waddenzee is een kruispunt van vogeltrekwegen. Ze vangt arctische broedvogels van Canada tot Siberië op. Een deel daarvan trekt weer door naar Afrika. Deze trekvogels maken duidelijk dat we de Waddenzee alleen kunnen begrijpen vanuit het internationale perspectief van de vogels die het wad met de wereld verbinden. 

Trekbanen en ondersoorten

Sinds de laatste ijstijden hebben veel steltlopersoorten zich opgesplitst in deelgroepen — die we ‘ondersoorten’ noemen — elk met hun eigen broed- en overwinteringsgebied, en daarmee specifieke migratieroutines.

Zo zijn er wereldwijd zes ondersoorten van de kanoet, waarvan er twee in de Waddenzee voorkomen: Calidris canutus canutus en C. c. islandica. Ook van de rosse grutto zien we, van de vier ondersoorten wereldwijd, twee ondersoorten in de Waddenzee: Limosa lapponica lapponica en L.l. taymirensis. Noch bij kanoeten, noch bij rosse grutto’s zijn de ondersoorten uiterlijk van elkaar te onderscheiden.

Zenders kunnen vermoedens omzetten in kennis

Om een idee te krijgen welke verbindingen steltlopers onderhouden tussen broed- en wintergebieden moesten onderzoekers het tot nog toe doen met, vaak toevallige, waarnemingen van individueel herkenbaar gemaakte vogels, hetzij dode vogels met metalen ringen, hetzij levende vogels met kleurringen. Die lokale bevindingen werden aan elkaar geknoopt en dat leverde vermoedens op wat betreft de gehele gevlogen route. Door vogels continu te volgen kunnen we erachter komen of die vermoedens kloppen. Met steeds lichtere satellietzendertjes wordt dat voor steeds kleinere vogels mogelijk.

Kanoet Paula toonde ons wat islandica-kanoeten doen

Zo is van C. c. islandica gereconstrueerd dat ze in West-Europa overwinteren en in Groenland en het noordoosten van Canada moeten broeden. Dat laatste is pas vorig jaar bevestigd door kanoet ‘Paula’. Uitgerust met een satellietzendertje zagen we haar vanuit de Waddenzee via IJsland over de Groenlandse ijskap vliegen om in Ellesmere Island haar broedgebied op te zoeken. Na het broedseizoen vloog ze terug naar de Waddenzee.

Dat Paula’s zendertje door de toegenomen instraling van de zon weer signalen is gaan afgeven, wakkert de hoop aan dat we haar ook dit jaar weer kunnen gaan volgen als ze de Waddenzee weer verlaat. 

Wat we denken wat canutus-kanoeten doen

Zulke gedetailleerde gegevens als Paula ons verschaft heeft, hebben we niet van C. c. canutus. Vooralsnog is het algemene idee dat deze ondersoort in Siberië broedt en voornamelijk in West-Afrika overwintert. We gaan ervan uit dat deze kanoeten in voor- en najaar de Waddenzee bezoeken op hun reis van en naar de broedgebieden. Veldstudies in Banc d’Arguin suggereren dat ze daar in een gebied van 2 tot 16 km2 op het ritme van het getij tussen zeegrasvelden en hoogwatervluchtplaatsen heen en weer bewegen.  

Canutus gezenderd

Door ook canutus-kanoeten met zendertjes uit te rusten, hopen we te ontdekken of de kanoeten doen wat we denken dat ze doen. In januari 2017 zijn vijf kanoeten van de ‘Afro-Siberische’ ondersoort in hun wintergebied, de Banc d’Arguin in Mauritanië, gevangen en met satellietzendertjes vrijgelaten.

Veel is nog onduidelijk. Hoe zullen ze de Waddenzee (van Nederland tot aan Denemarken) tijdens de trek van Mauritanië naar de broedgebieden gebruiken? En waar liggen hun broedgebieden precies? We hopen eveneens te weten te komen hoe de kanoeten vanaf de broedgebieden terug naar West-Afrika vliegen, hoe ze dan de Waddenzee gebruiken. En aangezien de mannetjes voor de kinderen zorgen en daardoor later uit het broedgebied kunnen vertrekken, zijn we benieuwd of zij andere beslissingen nemen dan de vrouwtjes.

Kruisende trekwegen van rosse grutto’s?

Op de Banc d’Arguin zijn in januari 2017 ook 6 rosse grutto’s van satellietzenders voorzien. Rosse grutto’s die in 2016 in Oman zijn gezenderd (zie: http://www.omanbarralhikman.org) bezochten Siberische broedgebieden die westelijk liggen dan waar we denken dat hun West-Afrikaanse soortgenoten broeden. Dat zou betekenen dat ze elkaar ergens onderweg kruisen. Door de West-Afrikaanse rosse grutto’s te volgen, hopen we te gaan zien of ze inderdaad oostelijker broeden dan hun Arabische soortgenoten.  

Sneeuwsmelt en opvetproblemen

Het lijkt erop dat de Afro-Siberische rosse grutto’s steeds een beetje eerder naar de broedgebieden vertrekken. Dat komt waarschijnlijk omdat de sneeuw steeds eerder smelt waardoor ze eerder kunnen gaan broeden. Gek genoeg komen de vogels niet eerder aan in de Waddenzee, waar ze steeds minder tijd hebben om op te vetten voor hun vervolgreis naar Siberië. Waarom komen ze niet eerder aan? Wat houdt ze tegen? We hopen dat de gezenderde vogels het ons kunnen uitleggen.

Zolang de zenders goed werken kan iedereen deze vogels ‘live’ volgen op onze Tracking Site.

Kanoet met satellietzender, zojuist vrijgelaten op Banc d'Arguin, Mauritanië (foto: Benjamin Gnep). | Knot with satellite transmitter, just released at Banc d'Arguin, Mauritania.


 

English version:

Track & Trace of knots and bar-tailed godwits

For the first time, researchers, through tiny ultralight transmittors, follow live the migration of 'our' shorebirds red knot and bar-tailed godwit. From the African mudflat to the Arctic tundra. On the map you can see where the transmitter-birds are at present and what routes they take. Through the blogs, you are peering over the shoulders of researchers as they discover whether their theories will hold or be overthrown by these birds. The researchers report live from the areas affected by birds between April and October. They fly either between Mauritania, the Wadden Sea and Siberia, either between Wadden Sea, Iceland, Greenland and North-East Canada. The movements of the birds tell us not only what they do, but also show how, for example, climate change affects their behaviour. This fundamental research can eventually contribute to conservation. READ further below ...

Shorebirds connect wadden systems worldwide

Knots and other shorebirds breeding on arctic tundra fly thousands of kilometers between their breeding areas and the few intertidal mudflat areas where they can stop to fuel or where they can spend the winter. Precisely because the intertidal areas are so rare, the quality of each area is crucial to their survival. That is why shorebirds are indicators for the quality of their habitats. The Wadden Sea is a crossroads for migrants. She supports arctic breeding birds from Canada to Siberia. Part of these migrant travel further on to Africa. These migratory birds make it clear that we can only understand the Wadden Sea from the international perspective of the birds connecting the intertidal mudflats to the world.

Flyways and subspecies

Since the last ice age, many species of shorebirds have broken down into subgroups - which we call ‘subspecies’ - each with their own breeding and wintering area, and specific migration routines.
For example, there are six subspecies of red knot worldwide, of which two occur in the Wadden Sea: Calidris canutus canutus and C. c. islandica. Similarly, two subspecies, out of four worldwide, of the bar-tailed godwits occur in the Wadden Sea: Limosa lapponica lapponica and L.l. taymirensis. Neither in knots nor in bar-tailed godwits can these subspecies be distinguished from one another.

Satellite transmitters can convert conjectures into knowledge

In order to get an idea of the links between breeding and winter areas that ​shorebirds maintain, researchers often had to rely on casual observations of individually recognizable birds, either dead birds with metal rings, or live birds with colourrings. These local observations were linked together into rough ideas as to the entire migration routes. By following birds continuously, we can figure out whether our conjectures are correct. With ever lighter satellite transmitters, ever smaller birds can be tracked.

Knot ‘Paula’ showed us what islandica knots do

Recontructions of C. c. islandica flyways, has lead to the idea that they winter in Western Europe and breed in Greenland and northeastern Canada. Only last last year, this idea was confirmed by knot Paula. Equipped with a satellite transmitter, we saw her flying from the Wadden Sea through Iceland to fly over the Greenland ice-cap arriving at her breeding area in Ellesmere Island. After the breeding season she flew back to the Wadden Sea.
Due to the increased solar radiation, Paula's transmitter has resumed some activity. We anxiously hope that we will be able to follow her again this year as she leaves the Wadden Sea.

What we think what canutus knots do

Such detailed data as Paula has provided us, we do not have from C. c. canutus. As yet, the general idea is that this subspecies breeds in Siberia and overwinters predominantly in West Africa. We assume that these knots visit the Wadden Sea during spring and autumn on their journey to and from the breeding areas. Field studies in Banc d'Arguin suggest that they move back and forth in a range of 2 to 16 km2 as they follow the rhythm of the tide between seagrass beds and high-tide roosts.

Tracking canutus

By equipping canutus knots with satellite transmitters, we hope to discover to what extent the knots do what we think they are doing. In January 2017 five knots of the Afro-Siberian subspecies were captured in their winter area, the Banc d'Arguin in Mauritania, and released with satellite transmitters.
Much is still unclear. How will they use the Wadden Sea (from the Netherlands to Denmark) during the migration of Mauritania to the breeding areas? And where are their breeding areas exactly? We also hope to find out how the knots fly back to West Africa from the breeding areas, how they use the Wadden Sea. And since the males take care of the children and cannot afford to leave the breeding area as early as the females, we are anxious to find out how their decisions will differ from the females.

Do bar-tailed godwits cross-over flyways?

In January 2017, in the Banc d'Arguin also 6 bar-tailed godwits were equipped with satellite transmitters. Bar-tailed godwits that were relaesed with satellite-transmitters in Oman in 2016 (see: http://www.omanbarralhikman.org) visited Siberian breeding areas that lie west of where we think their West African species are breeding. That would mean that the flyways of these subspecies cross-over. By following the West African bar-tailed godwits, we hope to see if they breed more easternly than their Arab conspecifics.

Snow melting and fuelling issues
It seems that the Afro-Siberian bar-tailed godwits tend to gradually advance their departure to the breeding areas. That's probably because the snow melts earlier, so that they can breed earlier. Remarkably, the birds do not arrive earlier from Africa in the Wadden Sea, where they have less and less time to fuel for their journey to Siberia. What stops them from leaving Africa sooner? We hope the satellite-birds can explain us.

As long as the transmitters work well, everyone can follow our birds 'live' on our Wadden Flyways site.