Toenemende seizoenschommelingen in de zeespiegel onderbelicht, maar mogelijk van grote invloed

Bij zeespiegelstijging gaat de aandacht meestal uit naar de stijging van het jaarlijkse gemiddelde. Maar volgens onderzoekers van de Universiteit Utrecht, de Universiteit Antwerpen, NIOZ en Wageningen Marine Research is dat slechts een deel van het verhaal: naar verwachting nemen ook de seizoensgebonden variaties op veel plekken toe. Klimaatwetenschapper Tim Hermans van de Universiteit Utrecht: ‘Juist die extra variatie in de zeespiegel kan verrassend grote gevolgen hebben voor kustecosystemen, omdat zulke variaties een veel hoger tempo plaatsvinden dan de gemiddelde zeespiegelstijging’.

Langer onder water

Kustecoloog Jim van Belzen van NIOZ en WMR: ‘Met een eenvoudig maar inzichtelijk overstromingsmodel maken we de effecten van toenemende seizoenschommelingen in kustgebieden zichtbaar.’ Uit de resultaten blijkt dat zelfs relatief kleine toenames ervoor zorgen dat intergetijdengebieden, zoals slikken en schorren, veel langer onder water staan of juist veel langer droogvallen dan waar de soorten in die gebieden momenteel op aangepast zijn. Zo kan een gebied dat nu slechts enkele uren tot dagen achter elkaar onder water staat, in de toekomst meerdere dagen tot weken achter elkaar onder water komen te staan. Jim van Belzen: ‘Deze effecten zijn naar verwachting het grootst in intertijdengebieden met een relatief klein getij, zoals in de Middellandse Zee en de Japanse Zee’. 

Productiviteit en veerkracht veranderen

Voor planten en dieren die leven op de grens van land en zee, zoals bodemdieren, algen, zeegrassen en schorvegetatie, zijn de timing en duur van overstromingen cruciaal. Ecoloog Greg Fivash van de Universiteit Antwerpen: ‘Getijdenecosystemen functioneren binnen heel nauwe grenzen van nat en droog. Als die grenzen verschuiven, verandert niet alleen waar soorten kunnen leven, maar ook hoe ecosystemen functioneren. Dat kan ingrijpende gevolgen hebben voor productiviteit, biodiversiteit en de veerkracht van het systeem.’

Zuurstoftekort, hitte en uitdroging

Volgens de auteurs kan een toename in seizoensgebonden zeespiegelvariaties leiden tot extra fysiologische stress, bijvoorbeeld door langere periodes van onderdompeling, zuurstoftekort in de bodem, of juist langere blootstelling aan hitte en uitdroging. Kustbeheerders en ecologen moeten volgens de onderzoekers daarom meer rekening houden met veranderingen in de dynamiek binnen het jaar. Vooral in ondiepe kustzones en intergetijdengebieden kunnen die veranderingen bepalend zijn voor de vraag of ecosystemen zich aanpassen, verschuiven of achteruitgaan.

Een nieuwe dimensie in zeespiegelonderzoek

De auteurs benadrukken dat dit onderzoek een eerste stap is in het zichtbaar maken van een relatief onderbelicht klimaatrisico voor kustecosystemen. Ze pleiten ervoor om veranderingen in seizoensmatige zeespiegelvariabiliteit expliciet mee te nemen in toekomstige impactstudies, natuurbeheer en adaptatiestrategieën voor kustgebieden.

De publicatie 'Future Changes in Seasonal Sea-Level Variability Could Reshape Coastal Ecosystems

Opens in a new tab', door Tim Hermans, Greg Fivash en Jim van Belzen is gepubliceerd in Nature Climate Change op 13 mei 2026.