Geschiedenis

Van de Nederlandse Zoölogische Vereniging tot een nationaal expertisecentrum van NWO. De geschiedenis van het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek gaat terug tot de oprichting van het Zoölogisch Station in 1876. Tegenwoordig zijn we het grootste nationale expertisecentrum van NWO.

NIOZ Texel & Yerseke

Nu

Vandaag de dag is NIOZ, met vier wetenschappelijke afdelingen, het op één na grootste nationale expertisecentrum van NWO.

2015

De NIOZ-haven op Texel werd na een uitgebreide renovatie heropend onder de nieuwe naam Seaport Texel. Het is de thuishaven van onze onderzoeksschepen en is ook toegankelijk voor het publiek.

2012

Het NIOZ fuseerde met het Centrum voor Estuariene Mariene Ecologie (NIOO-CEME) in Yerseke aan de Oosterschelde. Het instituut heeft nu twee vestigingen: op Texel en in Yerseke, kortweg NIOZ TX en YE.

Een klein houten bootje met twee mannen in oranje werkkleding, is aangemeerd naast een rij houten palen die een vissenval in het water vasthouden.

Het legen van de NIOZ visfuik, op dezelfde wijze als dit al sinds 1969 gebeurt, om te zien welke vissoorten voorkomen in het Marsdiep, vlakbij de Noordzee (foto: NIOZ)

Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee

2001

Het instituut kreeg het predicaat ‘Koninklijk’ op zijn 125e verjaardag.

1993

De hele organische biogeochemiegroep van de Technische Universiteit Delft werd, onder leiding van onze latere directeur prof. Jan de Leeuw, overgeplaatst naar het NIOZ.

Het CTD-instrument wordt gebruikt om watermonsters uit de oceaan te halen

Het nemen van watermonsters met een CTD-rozet aan boord van een van de onderzoeksschepen, circa 1980 (foto: NIOZ)

1991

De RV Pelagia werd in gebruik genomen, waarmee onderzoekers uitgebreid onderzoek konden doen naar oceanen over de hele wereld.

1990-heden

Het NIOZ maakt deel uit van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Drie mensen met bouwhelmen en werkkleding staan naast een sorteertafel op het dek van een schip. Op de tafel wordt een grote emmer met schelpdieren en zeesterren leeggegooid zodat de onderzoekers ze kunnen sorteren.

Werk aan dek: het sorteren van een monster met vooral schelpdieren, 1975 (foto: NIOZ)

1984-1985

Het management en de wetenschappers van het NIOZ hielpen bij de organisatie en uitvoering van de Indonesisch-Nederlandse Snellius-II-expeditie in Indonesische wateren. De expeditie maakte gebruik van de RV Tyro, die eigendom was van de Nederlandse Raad voor Zeeonderzoek (NRZ).

1972

De RV Aurelia werd in gebruik genomen, waardoor de wetenschappers van het NIOZ hun onderzoeksterrein konden uitbreiden tot de hele Noordzee. Er werden ook oceaanreizen ondernomen met gecharterde schepen.

Een oude foto van het schip Aurelia, al geschilderd in de kenmerkende NIOZ-kleuren: blauwe kiel, oranje dak.

Onderzoeksschip Aurelia voer op de Noordzee tussen 1972-1991. (foto: NIOZ)

1969-1977

Het NIOZ verhuisde naar het ‘Provisorium’, een tijdelijke huisvesting in de polder 't Horntje op het Waddeneiland Texel, totdat in 1977 het nieuwe gebouw op dezelfde locatie werd geopend.

1960

Het Zoölogisch Station werd omgedoopt tot Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en een jaar later verscheen het eerste nummer van het Nederlands Tijdschrift voor Zeeonderzoek.

Het instituut breidde zich uit en bleek al snel te klein voor de ongeveer 100 medewerkers. Bovendien was de mogelijkheid om schoon zeewater aan te voeren in Den Helder te beperkt.

Twee mannen, beiden houdend een vogel die ze aan het onderzoeken zijn, waarna de vogels in de dozen voor hen worden geplaatst.

Vogelonderzoeker Kees Swennen en zijn assistent op veldwerkexpeditie in 1975 (photo: NIOZ)

Nederlandse Dierkundige Vereniging

1957

Directeur Dr. Jan Verweij stelde voor om het werkterrein van het station te verbreden van biologie naar de vier pijlers van de oceanografie: biologie, chemie, fysica en geologie. Zijn voorstel werd onmiddellijk goedgekeurd.

1945-1955

Na de Tweede Wereldoorlog werd het personeelsbestand uitgebreid met tijdelijke onderzoekers, gefinancierd door ZWO, de voorloper van NWO.

1940-1945

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden alle onderzoekswerkzaamheden gestaakt en bleven alleen administratieve taken overeind. De Max Weber, het onderzoeksschip dat hoofdzakelijk werd gebruikt in deze tijd, werd geconfisqueerd door de Duitse bezetter en pas teruggekregen toen de oorlog ten einde was. Het gebouw in Den Helder diende als barakken voor soldaten wat leidde tot de gedeeltelijke verwoesting van het pand gedurende de oorlog. 

Drie onderzoekers op een wad. Twee gebruiken een spuit om een monster van het sediment te nemen, één maakt aantekeningen.

Het nemen van sedimentmonsters in de Waddenzee, 1969 (foto: NIOZ)

1931-1940

De Nederlandse overheid ondersteunde het Zoölogisch Station financieel, waardoor de banden met de biologische faculteiten van Nederlandse universiteiten aanzienlijk werden versterkt door het organiseren van cursussen voor studenten. De economische crisis zette echter een rem op de uitbreiding met extra personeel.

1890

Een veel groter permanent gebouw werd geopend in de haven van Den Helder.

Een oude foto van een van de eerste gebouwen van NIOZ, met enkele mannen in pakken ervoor.

Het Zoölogisch Station in Den Helder, net na de opening van dit eerste echte gebouw in 1890. (foto: NIOZ)

1877

Het gebouw werd in Vlissingen gestationeerd. Van hieruit vertrok een schoener voor een eerste wetenschappelijke expeditie naar de Engelse kust en Helgoland, waarbij de vijf bemanningsleden met een sleepnet zeedieren verzamelden.

1876-1890

De NDV bezat een demontabel gebouw dat ‘de Keet’ werd genoemd en tot 1890 als veldstation werd gebruikt. Over het algemeen waren hier niet meer dan vijf mensen aan het werk, waaronder de eerste directeuren, die hun onderzoek zonder salaris verrichtten.

1876

Het gecoördineerde onderzoek naar het dierenleven in zee in Nederland begon in 1876 met de oprichting van het Zoölogisch Station onder de vlag van de Nederlandse Dierkundige Vereniging (NDV).

Een houten schuurachtige constructie geplaatst in de duinen, met twee onderzoekers in de deuropening. Dit was het begin van het Zoölogisch Station in Nederland.

Het allereerste Zoölogisch Station in de duinen bij Den Helder, in 1879. Het station was een houten keet die verplaatst kon worden, en werd in 1876 in gebruik genomen. (foto: NIOZ)