NIOZ Open Dag Texel - Volledig programma

Eerste verdieping

1.    Foto-boot 

Kruip in de huid van onze onderzoekers en bemanning als zij met de schepen op pad gaan. Trek een waadpak aan, of juist je zwemvest en veiligheidshelm, pak je gereedschap, stap aan boord en leg jezelf vast in onze foto-boot!

2.    Oceaanzaal: publiekslezingen en filmvertoningen

zie hierboven

3.    Stratificatie: waterlagen in de oceaan 

Onder water waait het niet, en toch heb je stromingen in de oceaan. De temperatuur van het water en verschillen in hoe zout het is op bepaalde plekken, spelen daarbij een belangrijke rol. Hoe? Dat laten we je hier zelf ontdekken!

4.    Oceaanverzuring-demonstratie 

De oceaan is de grootste opslag van CO2 van onze planeet. CO2 uit de lucht – die wij als mensen uitstoten – wordt opgenomen in het water. Hiermee is de oceaan een enorme buffer voor klimaatverandering. Maar door al die opgenomen CO2 wordt het zeewater ook steeds zuurder. Niet alleen aan het oppervlak, maar ook diep in de oceaan. In deze demonstratie laten we je precies zien hoe dat werkt, en wat daar de gevolgen van kunnen zijn.

5.    Knutsel je eigen diepzee-dier 

De diepzee is nog grotendeels onontdekt. Maar in tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het er vol met leven! En al die dieren en planten hebben zich aangepast aan de moeilijke omstandigheden zo diep in de oceaan. Wat voor dieren denk jij dat er in de diepzee zitten? Maak ze zelf in onze knutselhoek!

6.    Mini-masterclasses over mariene microbiologie en biogeochemie 

Onderzoekers van de afdeling Marine Microbiology and Biogeochemistry nemen je in een mini-masterclass van ongeveer 20 minuten mee de diepte van hun onderzoek in. (in Nederlands en Engels)

7.    Kunst in een petrischaaltje 

In het laboratorium kweken we vaak bacteriën die we uit het water of zeebodem hebben gehaald. Dat doen we op een petrischaaltje. En het patroon waarin die bacteriën groeien, is soms een waar kunstwerk! Die kunstwerken mag je hier na proberen te maken, door zelf een kweekbodem te ‘gieten’ in een schaaltje, en deze vervolgens te versieren. De voorbeelden zijn echte bacteriën, die onze onderzoekers je graag laten zien (en soms ruiken)!

8.    Welke plantjes leven er in het Marsdiep? 

Bekijk fytoplankton uit het Marsdiep onder de microscoop. Ontdek de verschillende vormen en maten van de allerkleinste eencellige plantjes die in de zeeën om ons heen groeien. Je zult versteld staan van de verscheidenheid aan prachtige vormen die je met het blote oog niet kunt zien, maar die we met een microscoop zichtbaar maken.

9.    Racen met fytoplankton, op zoek naar voedsel en weg van hun jagers 

Fytoplankton kan zich niet zelf voortbewegen in het water. De deeltjes zakken dus, afhankelijk van hun gewicht en de stroming langzaam naar beneden. Weg van de zon, die ze nodig hebben om voedsel te maken en richting de vissen en schelpdieren die hen eten. Goed kunnen drijven is dus belangrijk. Kun jij een fytoplankton-deeltje maken dat de omgekeerde race wint: wie het laatste beneden is!

10.    Is zeewater zuur? 

Zeewater is zout. Maar het heeft ook een ‘zuurtegraad’, de pH. Organismen in zee zijn heel gevoelig voor veranderingen in die zuurtegraad; dieren met een schelp of kalkskelet kunnen bijvoorbeeld niet goed leven in te zuur water. Kom zelf de zuurgraad testen en vergelijken met een glas citroensap of een beker melk. En ontdek wat klimaatverandering met die zuurgraad te maken heeft.

11.    150 jaar NIOZ: fototentoonstelling 

In 2026 bestaat het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ) 150 jaar. Sinds 1876 onderzoeken we de complexe en dynamische wereld van de zee en alles wat daarin leeft, van delta tot diepzee en van de polen tot de tropen. Met ons onderzoek vergroten we de kennis over onze unieke blauwe planeet. Alleen door de zee te begrijpen, kunnen we haar beschermen en gezond houden – en daarmee onze eigen toekomst veiligstellen.  Aan de hand van sprekende tweeluiken nemen we je in vogelvlucht mee door de geschiedenis van het NIOZ.  

12.    Maak je eigen minibeker met de druktank 

Hoe dieper je onder water gaat, hoe hoger de druk. Dat heb je vast al eens gemerkt aan je oren als je onder water zwemt. In de diepzee, op soms wel 4 kilometer diepte, is de druk dus enorm! In onze werkplaats staat een enorme tank, waar we net zo’n hoge druk als in de diepzee kunnen creëren. Die druk perst alles onder water samen. Dat laten we zien met koffiebekers van piepschuim. Eerst versier je je eigen koffiebeker, dan zetten onze technici hem in de druktank. Aan het eind van de dag haal je het resultaat op: een ieniemienie-koffiebeker!

13.    Puzzelen met het voedselweb en voedingsstoffen-kringloop 

Een alg wordt gegeten door een vis, die weer wordt gegeten door een vogel. Dat lijkt een simpele keten van eten en gegeten worden. Maar in de realiteit zit het voedselweb veel ingewikkelder in elkaar. Kun jij de puzzel van het voedselweb in de Waddenzee leggen?

14.    Dynamiek van de Noordzee 

Voedingstoffen en stromingen hebben ingewikkelde dynamieken in de Noordzee. Door jaren onderzoek doen, hebben onze onderzoekers die dynamiek in allerlei modellen gevat. De modellen geven een unieke inkijk in de natuurkundige en chemische veranderingen die elke dag plaatsvinden op de Noordzee, maar niet zomaar met blote oog te zien zijn. Door die toe te passen kunnen we volgen wat er door de tijd heen verandert. En als je zelf keuzes maakt, kun je voor je ogen de veranderingen zien. .

15.    Minimasterclasses over kustsystemen

Onderzoekers van de afdeling Coastal Systems nemen je in een mini-masterclass van ongeveer 15 minuten mee de diepte van hun onderzoek in. (Engels en Nederlands)

16.    Kleur de Waddenzee 

Voor de kleine zeeonderzoekers en de creatievelingen: een hoek vol kleurplaten geïnspireerd op ons onderzoek op en om de Waddenzee.

17.    Otolieten: de jaarringen van vissen bekijken 

Wist je dat vissen ook jaarringen hebben, net als bomen? Die ringen zitten in de gehoorbeentjes van vissen, zogeheten otolieten. De jaarringen vertellen ons niet alleen hoe oud een vis is geworden, maar geven ook informatie over bijvoorbeeld voeding en leefomgeving. Kom jij ze tellen?

18.    Waddenonderzoekers aan het werk 

De bodem van de Waddenzee barst van het leven: wormen, schelpen, garnaaltjes en nog veel meer bijzondere soorten die je waarschijnlijk nooit eerder hebt gezien. Al die organismen in de bodem noemen we ‘benthos’. In ons Benthoslab werken onderzoekers het hele jaar om in kaart te brengen wat er aan benthos in de Waddenzee leeft. Ze laten je graag zien hoe ze dat doen, en wat ze zoal tegenkomen!

19.    Zooplankton onder de microscoop 

Zooplankton: hele kleine diertjes die overal in zee voorkomen, maar met het blote oog niet te zien zijn. Onder de microscoop worden ze zichtbaar. Zo zie je hoeveel biodiversiteit er is in een kleine druppel zeewater.

Begane grond

20.    Zelf DNA isoleren, bekijken en analyseren 

Isoleer DNA uit een organisme met spullen die gewoon thuis te vinden zijn (zout, zeep, water, alcohol). Als het goed lukt kan je het DNA met je eigen ogen al zien. Werk in een echt laboratorium en leer hoe je schoon werkt, zodat niet je eigen DNA bij dat van het proefje komt! Op het NIOZ halen we DNA uit bacteriën en planten en dieren die in zee voorkomen. DNA vertelt precies welke soorten er leven (biodiversiteit) en hoe dit verandert door invloed van mensen. Door DNA-analyse kunnen we ook te weten komen wat bacteriën en planten en dieren doen, bijvoorbeeld dat ze het broeikasgas methaan maken, ammonium omzetten naar CO2, of zelfs plastic kunnen afbreken!

21.    DNA-grabbelen 

Grabbel een stuk DNA uit een grote doos met heel veel kleine buisjes. Iedereen mag één buisje pakken, daarin zit een snoepje en een stukje DNA-code. Door de DNA-code te vergelijken met codes op een poster kom je er achter welke soort zeedier, alg of bacterie je hebt ‘gevist’.

22.    Genoom-puzzelen 

Het genoom is de hele set van DNA van een organisme: eigenlijk de genetische ‘bouwtekening’. Hoe het DNA in elkaar zit, bepaalt hoe het organisme eruit ziet en functioneert. Kun jij de DNA-codes kraken in deze genoom-puzzel

23.    Expeditie Trekvogel 

De Waddenzee is een belangrijk gebied voor trekvogels, als tussenstop op hun weg naar het noorden of zuiden. Ze moeten hier voldoende eten om aan te sterken voor de rest van hun tocht, maar komen ook allerlei obstakels tegen. Hoe vinden trekvogels hun voedsel en gaat dat nog goed als ze door een roofvogel achternagezeten worden? Beleef het zelf in dit interactieve spel!

24.    Chromatografie: kleuren scheiden 

In onze biogeochemische laboratoria willen we weten welke moleculen er in oude zeesedimenten voorkomen. Deze moleculen kunnen ons informatie geven over wat er in het verleden is gebeurd: wat waren bijvoorbeeld de temperatuur en de pH-waarde honderdduizenden jaren geleden? Dezelfde methode kan ook worden gebruikt om te achterhalen waaruit celmembranen precies bestaan. Chromatografie is een manier om specifieke moleculen uit die cellen of sedimenten te ‘zeven’ – kom het zelf proberen!

25.    Boorkernen analyseren met de scanner 

De zeebodem bestaat uit allemaal verschillende lagen, die over tijd op de bodem zijn afgezet. Met boorkernen nemen we tot diep in de bodem monsters, waarin we die verschillende lagen kunnen zien. Daarmee kijken we eigenlijk terug in de tijd, tot wel miljoenen jaren. Door de lagen te analyseren met onze zelf-ontwikkelde XRF-scanner leren we meer over de zee én het klimaat in het verre verleden.

26.    Zandmemory: Schatgraven naar sediment-soorten 

Wat ligt er verborgen in de zeebodem? Gebruik een ‘Van Veen grab sampler’ om schatten te ontdekken. Neem een bodemmonster zoals onze onderzoekers dat ook doen, en analyseer de verschillende soorten sediment onder de microscoop.

27.    Sedimenten opwervelen 

Niet alles wat op de zeebodem ligt, is zomaar ‘zand’. De grootte van korrels, het type materiaal, alles kan verschillen. En daarmee gedraagt het zich ook niet allemaal hetzelfde als het water eroverheen stroomt. In deze opstelling kun je verschillende soorten sediment ‘opwervelen’, en leer je waarom dat belangrijk is.

28.    Ontdek het Plasmalab 

omschrijving volgt

29.    Minimasterclasses over de oceaan als systeem 

Onderzoekers van de afdeling Ocean Systems nemen je in een mini-masterclass van ongeveer 20 minuten mee de diepte van hun onderzoek in. Programma volgt.

30.    Apparatuur voor op en in de zee 

De oceaan ‘meten’, hoe doe je dat eigenlijk? Apparaten om op en onder water metingen te doen of materiaal te verzamelen koop je niet zomaar in de winkel. Bij het NIOZ hebben we een eigen werkplaats met technici, bouwers en ontwikkelaars, die speciaal voor ons onderzoek apparaten maken. Zij laten je graag zien wat ze maken en waarvoor: van heel groot tot superklein, en van 3D-printer tot lasersnijder.

31.    Virtual Ship Experience 

Hoe is het om aan boord van een onderzoeksschip te zijn tijdens een expeditie? Waar staat de apparatuur, hoe zien de laboratoria eruit en waar leven de wetenschappers en bemanning? Ontdek het in de Virtual Ship Experience, en praat met onze ervaren expeditieleden over het leven en werken aan boord!

32.    Werken en studeren bij NIOZ 

Bij het NIOZ werken inmiddels ruim 350 mensen, die allemaal samen werken om ons zeeonderzoek mogelijk te maken. Van technici tot analisten en van programmeurs tot promovendi: kom ontdekken welke mogelijkheden we hebben voor werk en stages bij het NIOZ.

33.    Duik in de Diepzee 

Donker, een hele hoge druk, koud, en weinig voedingsstoffen: de diepzee is een enorm extreme omgeving. Toch leven er allerlei dieren en planten, die zich op allerlei manieren hebben aangepast aan deze bijzondere omstandigheden. Wist jij bijvoorbeeld dat er koraalriffen en sponzen in de diepzee zijn? En dat er bijzondere metalen zitten in mangaanknollen – de reden dat er gesproken wordt over diepzeemijnbouw. Duik met onze onderzoekers de diepzee in!

34.    De Aquanaut 

Ga jij mee naar de bodem van de zee? In deze interactieve ervaring stap je in een diepzee-onderzeeër en ga je zelf op ontdekkingstocht naar de diepzee. Onderweg leer je over het leven in de verschillende zones van de oceaan, bij de zeebodem en bij heuse onderwatervulkanen!

35.    Met een glider door de oceaan 

Een ‘glider’ is een soort onderwatervliegtuig die zelfstandig door het water kan bewegen, en daarbij allerlei meetgegevens verzamelt. We laten je zien hoe zo’n glider in elkaar zit, hoe deze zelfstandig door het water kan gaan, en leggen uit hoe die meetgegevens ons helpen te begrijpen hoe de oceaan en het klimaat met elkaar verbonden zijn. En je mag ook proberen of jij net zo soepel als een glider kan bewegen, met ons Glider Bibber Spel.

36.    Benthos Bingo 

Tijdens de Benthos Bingo duiken kinderen in de verborgen wereld van de zeebodem. In een grote bak gaan zij op zoek naar verschillende bodemdieren die verstopt liggen onder het zand. Zo leren ze meer over de bijzondere dieren die verborgen zitten in de Noordzee en ontdekken zij waarom ze zo belangrijk zijn voor een gezonde oceaan. Is de bingokaart vol? Dan wacht er natuurlijk een leuke beloning voor de jonge onderzoekers!

37.    Ontdek onze technische werkplaats 

De oceaan ‘meten’, hoe doe je dat eigenlijk? Apparaten om op en onder water metingen te doen of materiaal te verzamelen koop je niet zomaar in de winkel. Bij het NIOZ hebben we een eigen werkplaats met technici, bouwers en ontwikkelaars, die speciaal voor ons onderzoek apparaten maken. Zij laten je graag zien wat ze maken en waarvoor: van heel groot tot superklein, en van 3D-printer tot lasersnijder.

38.    Onderwater-akoestiek 

omschrijving volgt

Tweede verdieping

39.    Ecosysteem restauratie 

Omschrijving volgt

40.    Ontdekkingstocht door de NIOZ-bibliotheek

Al 150 jaar doen NIOZ-wetenschappers onderzoek naar de zee. De kennis die zij verzamelen, willen ze natuurlijk ook met de wereld delen. Hoe doen ze dat? En hoe deden ze dat 150 jaar geleden? Ga op ontdekkingstocht in onze bibliotheek en door onze historische collectie.

41.    Microbial prophetess 

Waar kunst en wetenschap samenkomen: deze bijzondere beelden maakte kunstenaar Carla Alcalà Badias samen met marien microbioloog Laura Villanueava. Geïnspireerd op het mythische Orakel van Delphi, een profete die onderaardse krachten kanaliseerde, laat de Microbial Phrophetes de microben in het sediment van de zeebodem spreken.

42.    Marine Microben Circus 

In één druppel water zitten meer micro-organismen dan er sterren in het heelal zijn. Leg je die druppel water onder een microscoop, dan ontdek je alle verschillende soorten microben. Met pootjes, staartjes of haren, heel rond of juist langwerpig, gek of soms griezelig: in ons microbencircus zijn ze allemaal even knuffelbaar! En in deze rustige ruimte kunnen de allerkleinste bezoekers even lekker ontspannen.