'Shifting Sand': benthos-sediment interacties in kustecosystemen

Departments

Themes

Boekomslag met een illustratie van een kustlijn, met meerdere lijnen die er parallel aan lopen om de verschuiving ervan weer te geven

Proefschriftcover van Tjitske Kooistra

Zandsuppleties worden vaak ingezet om te zorgen dat kustlijnen hun vorm houden, en zo onze kustgebieden te beschermen. Maar wat doet het aanbrengen van extra zand op en voor het strand met het ecosysteem, en vooral met de organismen in de zeebodem? En omgekeerd, aangezien deze dieren vaak als ‘ingenieurs’ hun leefomgeving vormgeven. In haar promotieonderzoek keek Tjitske Kooistra naar deze wisselwerking tussen benthische organismen en het sediment waar ze in leven. Op 26 juni verdedigt ze haar proefschrift aan de Universiteit Utrecht.

Korte samenvatting

Kustlijnen veranderen voortdurend van vorm. Deze dynamiek kunnen we gedeeltelijk beheersen door zand aan te voeren op en nabij stranden: zogeheten zandsuppletie. Maar hoe beïnvloeden zulke zandsuppleties het ecosysteem? De ongewervelde dieren die op de zeebodem leven, oftewel het benthos, vervullen belangrijke rollen in mariene kustecosystemen, zoals de Waddenzee. Ze zijn sterk verbonden met de samenstelling van het sediment op de zeebodem. Maar de relatie werkt twee kanten op: deze dieren zijn niet alleen passieve bewoners; ze kunnen ook actief hun omgeving beïnvloeden.

Hoe gevoelig zijn bentische dieren precies voor veranderingen in de samenstelling van het sediment? Verandert dit wanneer ze ook extra stress ervaren, bijvoorbeeld door hittegolven? En in hoeverre beïnvloeden deze dieren het horizontale en verticale transport van sedimentdeeltjes? Deze vragen stonden centraal in Kooistra’s promotieonderzoek.

Veel dieren zijn vrij tolerant ten opzichte van verschillende sedimenten, maar de getijdenzone is voor hen nog steeds zanderiger dan optimaal is. Dergelijk zanderig sediment leidde bij de modderminnende platte slijkgaper tot een lagere overlevingskans en een verminderd bewegingsvermogen. Zelfs nadat schelpdieren zijn gestorven, kunnen hun schelpen het transport van zand beperken. Ten slotte mengen dieren slikdeeltjes gemakkelijker dan zandkorrels door hun graaf- en eetgedrag. 

Dit proefschrift werpt licht op de nauwe wisselwerking tussen sediment en benthos. Bij het beheer van het zand aan onze kusten mogen het levende fundament van het kustecosysteem niet vergeten.