In mangaanknollen uit diepzee blijken kleine zeedieren te leven

Mangaanknollen zijn vuistgrote, zwartbruine brokken van ijzer- en mangaanoxiden die uiterst langzaam groeien, vaak slechts enkele millimeters per miljoen jaar. Op een diepte van 4.000 tot 6.000 meter vormen ze harde oppervlakken op de verder zachte, modderige zeebodem. Het was al bekend dat op de knollen organismen kunnen leven, nu keken de onderzoekers welk leven er te vinden was in de kleine spleten en holtes van deze knollen. Ze ontdekten hierin een eigen gemeenschap van soorten, die duidelijk verschilt van die in de omringende zeebodem.  

Het team verzamelde monsters in de Clarion-Clipperton-zone in het centrale deel van de Stille Oceaan met behulp van onder andere op afstand bestuurbare robots. Terug in het laboratorium haalden de onderzoekers de knollen voorzichtig uit elkaar om de bewoners uit de spleten te verzamelen. “Daar bleek dat de spleten in de knollen groot genoeg zijn om onderdak te bieden aan dieren die kleiner zijn dan een millimeter”, zegt onderzoeker Tanja Stratmann (MARUM). Dankzij hun interne structuur blijken de knollen dus niet alleen leefoppervlak aan de buitenkant te bieden, maar ook een driedimensionaal leefgebied te vormen. 

In de 244 onderzochte knollen troffen de wetenschappers in totaal 4.139 organismen aan, gemiddeld zo’n 17 per knol. De drukst bewoonde knol telde maar liefst 245 individuen. In de knollen leven minder dieren dan in de omringende zeebodem. Van de rondwormen gaat het om ongeveer 10 procent van het aantal in het sediment, van de roeipootkreeftjes om ongeveer 25 procent. Toch is hun aanwezigheid van betekenis voor het ecosysteem als geheel, vooral vanwege de verschillen in soortensamenstelling. Uit genetische analyses bleek dat de levensgemeenschappen in de knollen sterk op elkaar leken, zelfs over afstanden tot 1.000 kilometer, maar duidelijk verschilden van die in het sediment.

De maatschappelijke relevantie van deze resultaten is groot. Mangaanknollen zijn namelijk een doelwit voor industriële diepzeemijnbouw, vanwege de metalen die ze bevatten, zoals nikkel, kobalt en koper. Omdat de knollen miljoenen jaren nodig hebben om te groeien, zou het verwijderen ervan betekenen dat dit bijzondere leefgebied voorgoed verloren gaat. 

Een voorbeeld is de eencellige soort Thurammina sp. 1, die bijzonder vaak in de knollen voorkomt. Deze soort lijkt perfect aangepast aan de beschutte ruimtes in de knollen. Als de knollen door mijnbouw worden verwijderd, verliezen deze gespecialiseerde bewoners hun leefgebied en hebben ze mogelijk geen alternatief. “Onze bevindingen wijzen erop dat commerciële mijnbouw kan leiden tot een onomkeerbaar verlies van unieke, nog onbeschreven biodiversiteit die aan de knollen gebonden is”, zegt Sabine Gollner (NIOZ). “Hiermee moet rekening worden gehouden bij het milieubeheer van diepzeemijnbouw.” 

De nieuwe inzichten maken duidelijk dat bij de bescherming van de diepzee niet alleen gekeken moet worden naar grote dieren, maar ook naar de microscopisch kleine bewoners. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of het verlies van deze lokale levensgemeenschappen kan leiden tot het uitsterven van bepaalde soorten, of dat deze dieren ook elders kunnen overleven. Die kennis is essentieel voor het aanwijzen van beschermde gebieden en het beoordelen van de milieueffecten van diepzeemijnbouwprojecten.