Aanzienlijke impact van de opwarming van de aarde op de biodiversiteit in Europese zeeën

Trends op lange termijn door stijgende temperaturen

De wetenschap blijft waarschuwen voor de impact van de opwarming van de aarde en klimaatverandering op ecosystemen. Een nieuwe internationale studie, gepubliceerd in Nature Communications, waarschuwt nu voor veranderingen in de biodiversiteit van Europese zeeën en oceanen als gevolg van gestaag stijgende temperaturen.

Het onderzoek analyseerde in hoeverre langetermijntrends en veranderingen in Europese mariene gemeenschappen — zoöplankton, benthos, pelagische en demersale ongewervelden en vissen — samenhangen met de opwarming van de oceaan.

Het onderzoeksteam gebruikte de Community Temperature Index (CTI), een gestandaardiseerde indicator die kwantitatieve informatie geeft over de toestand van een gemeenschap, op basis van de samenstelling ervan en de reactie van soorten op opwarming, afhankelijk van hun voorkeur voor warm of koud water.

De analyses omvatten tijdreeksen van tot vier decennia uit 65 monitoringsprogramma's, inclusief historische gegevens voor in totaal 1.817 soorten in de noordoostelijke Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Baltische Zee.

Tropisering en deborealisatie

De resultaten van het wetenschappelijke onderzoek laten zien dat de meeste gemeenschappen en habitats in Europese zeeën hebben gereageerd op de opwarming van de oceaan via twee ecologische verschijnselen: tropisering en deborealisatie.

“De toename van de abundantie van soorten uit warm water, een proces dat tropisering wordt genoemd, overheerst in de Atlantische Oceaan, terwijl deborealisatie — het proces waarbij de abundantie van soorten uit koud water afneemt — vooral opvallend is in halfgesloten bekkens zoals de Middellandse Zee en de Baltische Zee, die ook de snelste opwarming van de oceaan ervaren,” legt Guillem Chust uit, onderzoeker bij technologiecentrum AZTI en hoofdauteur van de studie.

Volgens experts komen deze patronen enerzijds door de grotere verspreidings- en vestigingsmogelijkheden van soorten in open omgevingen, hoewel er ook gevallen van invasie zijn in halfgesloten zeeën. “Een opvallend voorbeeld is de toename van warmwater- (thermofiele) soorten uit de Indische Oceaan en de Stille Oceaan in het oostelijke Middellandse Zeegebied, die via het Suezkanaal zijn aangekomen en concurreren met inheemse soorten, waardoor voedselwebben en mariene ecosystemen veranderen,” voegt Chust toe.

Anderzijds weerspiegelt deborealisatie de kwetsbaarheid van de biodiversiteit in het Middellandse Zee- en Baltische bekken voor stijgende oceaantemperaturen. Fysieke barrières beperken de onderlinge verbondenheid en daarmee de migratie van koudwater soorten naar geschiktere habitats om zich aan de opwarming aan te passen.

Afnemende mariene biodiversiteit

Sommige vissoorten die worden getroffen, nemen in aantal af. Daaronder vallen de Europese sardine in de Middellandse Zee en de kabeljauw in de Baltische Zee, beide ecologisch en commercieel belangrijke soorten. “Stijgende temperaturen kunnen leiden tot populatie-instortingen of lokale functionele uitstervingen, wat gevolgen heeft voor de visserij en de lokale economieën die daarvan afhankelijk zijn. Vooral diadrome soorten, die migreren tussen zoet water en de zee, zoals zalm of paling, zijn kwetsbaar voor klimaatverandering. Deze soorten worden in verschillende levensfasen en in verschillende habitats beïnvloed,” zegt de AZTI-expert.

Andere bewoners van Europese mariene gemeenschappen, zoals coralligenische organismen en zoöplankton, worden ook getroffen door stijgende zeetemperaturen, wat gevolgen heeft voor de biodiversiteit en de habitatstructuur in deze ecosystemen, evenals voor de beschikbaarheid van voedsel voor vissen en andere organismen.

Opwarming van de oceaan en de daarmee samenhangende veranderingen in mariene biodiversiteit kunnen ook de ecosysteemdiensten en mariene hulpbronnen beïnvloeden. “De visserij zal zich moeten aanpassen, onder meer door visgronden en visseizoenen aan te passen, en door te diversifiëren naar nieuwe soorten die mogelijk in aantal toenemen door klimaatverandering,” zegt Myron Peck, mede-auteur van het onderzoek.

Daarnaast zullen effectief, op wetenschap gebaseerd beheer en regelgeving cruciaal zijn. Dat omvat het aanpassen van vangstquota en visserij-inspanning aan veranderende populatieaantallen, evenals het invoeren van beschermingsmaatregelen om kwetsbare soorten en ecosystemen te beschermen.