Kanoet overleeft dankzij eten giftige prooien

05-06-2013   Voedsel dat giftig is kun je beter mijden, zou je zeggen. Maar wat als er geen goede alternatieve voedselbronnen voorhanden zijn? Dit is een probleem waarmee de kanoetstrandloper, een kleine schelpdier-etende wadvogel, zich geconfronteerd ziet in zijn winterverblijf op het Mauritaanse wad in West-Afrika.

Kanoeten eten kleine schelpdieren, die ze in hun geheel doorslikken. In de maag worden deze schelpen gekraakt. Schelpen moeten dus niet te groot zijn, dan kunnen de kanoeten ze niet doorslikken. En hoe dunner de schelp, hoe makkelijker deze gekraakt wordt. Een ideale prooi voor de kanoeten in Mauritanië lijkt Loripes: het heeft de juiste maat en ook nog een dunne schelp.

Loripes heeft echter één groot nadeel: in de kieuwen van het schelpdier leven bacteriën, die ervoor zorgen dat Loripes vol met zwavelverbindingen zit. Giftig voor de kanoet: als kanoeten alleen maar Loripes eten, raken ze aan de diarree en drogen uit.

Gelukkig is er ook nog een ander schelpdier: Dosinia. Die prooi heeft weliswaar een dikkere schelp, maar een kanoet wordt er niet ziek van. Hoe meer Dosinia een kanoet eet, hoe minder diarree hij heeft.
Helaas is er in de meeste jaren niet genoeg Dosinia voorhanden, zodat kanoeten hun dieet aan moeten vullen met Loripes. In Dosinia-rijke jaren hebben kanoeten een hogere overlevingskans dan in jaren wanneer ze het vooral met Loripes moeten stellen. In Dosinia-arme jaren zou een kanoet verhongeren wanneer de ziekmakende Loripes er niet zou zijn. Zo overleven kanoeten dankzij de giftige schelpdieren.

Het onderzoek is uitgevoerd over de periode 2002-2010 door een team van onderzoekers van het NIOZ, Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee. Jaarlijks werden in Mauritanië zo’n 200 kanoeten met individueel herkenbare kleurringen gemerkt. De mate waarin vervolgens de geringde vogels werden teruggezien, werd gebruikt om de jaarlijkse overleving te schatten. De dichtheden van Loripes en Dosinia werden gemeten aan de hand van het nemen van bodemmonsters, gemiddeld zo’n 130 per jaar. Het dieet van de kanoet werd gereconstrueerd door middel van het determineren van schelpresten in verzamelde poepjes.

Deze bevindingen zijn opgeschreven in een artikel in het tijdschrift Proceedings of the Royal Society, dat 5 juni 2013 online verschijnt.

/////
Artikel:
Van Gils JA, van der Geest M, Leyrer J, Oudman T, Lok T, Onrust J, de Fouw J, van der Heide T, van den Hout PJ, Spaans B, Dekinga A, Brugge M, Piersma T. 2013 Toxin constraint explains diet choice, survival and population dynamics in a molluscivore shorebird. Proc R Soc B 20130861.

Meer informatie:
Jan van Gils, NIOZ, 0222 – 369 573, 06 – 13 17 42 34
Nienke Bloksma, NIOZ Communicatie, 0222 – 369 460 of 06 – 53 49 47 14

Foto’s van de schelpen zijn in hoge resolutie verkrijgbaar bij Nienke Bloksma. Foto’s van kanoetstrandlopers zijn verkrijgbaar bij Jan van de Kam, Griendtsveen, 0493 – 529 306.

Kanoetstrandloper in Mauritanië eet schelp. ©Jan van de Kam.
Loripes. © Jeroen Onrust
Dosinia. © Jeroen Onrust