Januari

�December � 2007/2008 � Maart ��Archief ��

Januari 2008

	11 januari	IJzerbemesting van de oceanen om broeikaseffect te beteugelen � Internationaal forum van wetenschappers waarschuwt tegen overhaaste toepassing�
IJzerbemesting kan algen in grote delen van de oceanen sneller laten groeien. Hierdoor kunnen miljoenen tonnen aan kooldioxide uit de atmosfeer worden vastgelegd in plantaardig celmateriaal aan het zeeoppervlak. Vervolgens gaat dit materiaal het mondiale voedselweb in met een vooruitzicht op een verhoging van de biomassa van het zeeleven. Commerci�le firma�s maken zich nu dan ook op om deze methode als CO2 compensatiemaatregel te gaan vermarkten. Echter, een internationaal forum van wetenschappers waarschuwt deze week in het wetenschapstijdschrift Science voor een voortijdige grootschalige inzet van deze techniek. Voor Nederland is dit prof. dr. ir. Hein de Baar van het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek op Texel. �Er zijn nog vele grote gaten in het wetenschappelijke net die moeten worden gedicht voordat het licht voor deze toepassing op groen kan. Geknutsel van mensen aan het voedselweb is al veel vaker misgegaan�. De gevolgen van klimaatsverandering zijn groot en de wetenschapswereld dient de uitdaging aan te gaan om dit probleem te beheersen. �en van de mogelijkheden in het pakket van maatregelen is de bemesting van de oceanen met ijzer. Algencellen kunnen namelijk worden weergegeven met een chemische formule van elementen (de Redfield-verhouding). Als ��n bouwsteen in zeewater op is, dat kan een cel zich niet verder delen ondanks een overvloed aan alle andere elementen in het omringende zeewater. In kustzee�n is de beperkende voedingsstof meestal fosfaat (bij ons) of stikstof. In grote delen van de oceanen is ijzer echter het eerste �op�. Een ijzerinjectie van de oceanen betekent daarom in principe ook meer algengroei. Aangezien algen de basis van het voedselweb vormen, zou dit kunnen doorwerken naar de hogere trofische niveaus zoals vis, vogels en zeezoogdieren. Dit is echter helemaal niet zeker; het zou ook tot �meer bacteri�n� kunnen leiden. Wordt het afgestorven algen materiaal getransporteerd naar de diepzee of komt het door bacteri�le omzettingen van afgestorven algenmateriaal al weer in de bovenste oceaanlagen vrij? Hoe werkt dit proces uit op de gehalten van andere broeikasgassen, zoals methaan, lachgas en dimethylsulfide? Deze en andere vragen worden naar voren gebracht in de rubriek �Policy Forum van het wetenschappelijke tijdschrift �Science� van 11 januari. Gezien de grote onzekerheden en het enorme gebied waarop ijzerlozingen gevolgen zouden kunnen hebben, pleiten de onderzoekers voor een mondiale onderzoeksinspanning op de oceaan om de gevolgen veel beter in kaart te brengen voordat commerci�le toepassingen worden toegestaan. Bibliografie: Buesseler, K.O et al. Ocean Iron Fertilization � Moving forward in a sea of uncertainty. Science 319, p. 161 (11 januari 2008; .pdf-versie op verzoek beschikbaar) Meer informatie:* Prof dr. ir. Hein J.W. de Baar, t: 0222 369 465� mobiel 06 53 98 96 36 Dr. Jan P. Boon (communicatie& PR) Links: Oceanus Magazine (WHOI) � english WHOI Ocean Iron Fertilization Workshop � september 2007 -english

	11 januari	IJskappen in fossiele broeikasperiode�
Wetenschappers van het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek hebben samen met collega's uit Amerika, Duitsland en Engeland voor het eerst aanwijzingen gevonden dat er kortstondig ijskappen waren in een eerdere broeikasperiode tijdens het dinosaurustijdperk; het Krijt. De onderzoekers combineerden hiervoor de Texelse 'oer-thermometer' met de analyses van fossiele kalkschelpjes van ��ncellig dierlijk plankton. De onderzoeksresultaten leveren een beter inzicht in de natuurlijke klimaatvariatie en de mogelijke gevolgen van het broeikaseffect. Het onderzoek wordt deze week gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Algemeen wordt aangenomen dat de eerste substanti�le ijskappen op de Zuidpool pas circa 33 miljoen jaar geleden ontstonden. Voor deze tijd was de Aarde een broeikaswereld met hoge temperaturen die de vorming van ijs op de Noord- en Zuidpool tegenhielden. Eerder onderzoek van het NIOZ liet al zien dat temperaturen van tropische oceanen in de Krijtperiode, ca. 91 miljoen jaar geleden, 3-8 �C hoger waren dan op dit moment. Deze hoge temperaturen leken uit te sluiten dat er in die tijd grote ijskappen bestonden. Oer-thermometer De auteurs analyseerden de isotoopverhouding van zuurstofatomen in microscopisch kleine fossiele kalkschelpjes van foramaniferen. Dit zijn ��ncellige micro-organismen behorend tot het dierlijk plankton. Het materiaal was afkomstig van 92 miljoen jaar oud sediment uit een kern die geboord is voor de kust van Suriname in het kader van het internationale Ocean Drilling Program (ODP). De isotoopverhouding in deze skeletjes wordt bepaald door de zeewatertemperatuur ter plaatse en door de hoeveelheid ijs in de poolgebieden De zuurstof-isotoop samenstelling van ijs is namelijk heel anders dan die van oceaanwater. Uit de analyses van de kalkschelpjes bleek dat er gedurende een korte periode van ongeveer 200.000 jaar een duidelijke verandering in isotoop samenstelling plaatsvond. Aangezien metingen aan dezelfde kern met de Texelse 'oer-thermometer' lieten zien dat de locale zeewatertemperatuur in hetzelfde tijdvak niet noemenswaardig veranderde, kan de verandering in isotoop samenstelling dus alleen zijn veroorzaakt door de opbouw van een flinke ijskap. Kortstondige vorming ijskappen De berekeningen suggereren dat de grootte van de fossiele ijskap mogelijk tot wel 60% van de huidige Antarctische ijskap besloeg. Hiervoor lijkt de Zuidpool de meest waarschijnlijke plaats, aangezien het land daar in die tijd mogelijk hoge bergketens bevatte. De resultaten van dit onderzoek zijn ook consistent met andere gegevens waaruit bleek dat in die periode de zeespiegel met 25-40 meter is gedaald. Vorming van ijskappen op landmassa's leidt tot een daling in de zeespiegel omdat water uit de oceaan wordt verwijderd. Het onderzoek geeft nog geen uitsluitsel waarom er gedurende een geologische gezien korte periode zo'n relatief grote hoeveelheid ijs kon worden gevormd, die vervolgens ook weer snel verdween. Dit onderzoek is medegefinancierd door het gebied Aard- en Levenswetenschappen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO-ALW). De Nederlandse bijdrage aan ODP wordt ook gefinancierd door NWO. Bibliografie: Bornemann A, R.D. Norris, O. Friedrich, B. Beckmann, S. Schouten, J. S. Sinninghe Damst�, J. Vogel, P. Hofmann, T. Wagner. 'Isotopic evidence for glaciation during the Cretaceous super-greenhouse', Science, 11 January 2008. �� __________________ 0,1 mm Scanning elektronenmicroscoop foto van de schelp van de foraminifeer Hedbergella delrioensis. Bron: Forster et al. Paleoceanography 22, PA1219, doi:10.1029/2006PA001349, 2007: Voor meer informatie: Dr. Ir. Stefan Schouten (NIOZ) Prof. dr. ir. Jaap Sinninghe Damst� (NIOZ) Dr. Jan Boon, (NIOZ, Communicatie) Links: Kennislink - nederlands Eurekalert - english Cordis News -english