Wadvogels

27 oktober

Presentatie NIOZ rapport Status Wadvogels…

Samenvatting

De Waddenzee is een belangrijk getijdengebied voor miljoenen vogels die er broeden of er de winter doorbrengen. Bovendien maakt een groot aantal vogels in het Waddengebied een noodzakelijke tussenstop om bij te tanken tijdens de lange trekvluchten van en naar de overwinteringgebieden in West-Afrika en de Arctische broedgebieden tussen Noord-Canada en Siberië. Al deze vogels volgen de zogenaamde Oost-Atlantische trekroute, waarbinnen de Waddenzee een onmisbare schakel is: een kruispunt van vogeltrekwegen.

De Waddenzee is zo aantrekkelijk vanwege haar rijke flora en fauna en vanwege de ruimte en rust om er voedsel te zoeken en tijdens hoogwater ongestoord te overtijen. Vooral de hoge dichtheden aan schelpdieren maken het voorkomen van gespecialiseerde schelpdieretende vogelsoorten mogelijk. Daarnaast benutten veel ganzen en eenden de kweldervegetatie als voedselbron. Vissen zijn een belangrijke voedselbron voor onder andere meeuwen, sterns, zaagbekken, Lepelaars en Aalscholvers. Stabiele structuren zoals mosselbanken en zeegrasvelden spelen een belangrijke rol in de sedimenthuishouding van de Waddenzee. Ze vormen biodiverse bodemgemeenschappen die een voorspelbare voedselbron voor veel vogelsoorten oplevert.

Door menselijke ingrepen worden de natuurlijke waarden van de Waddenzee echter bedreigd. Grootschalige exploitatie van schelpdieren tast de basis van het Waddenzee-ecosysteem aan door de negatieve gevolgen voor sedimenthuishouding en de bodemfauna. Herstel van deze ingrepen verloopt traag. Garnalenvisserij zorgt daarnaast door de uiterst fijnmazige netten waarschijnlijk voor grote bijvangst van jonge vis.

Een toenemende recreatiedruk en militaire oefeningen in het Waddengebied zorgen voor verstoring van wadvogels, vooral op hoogwatervluchtplaatsen en ruilocaties van zeeëenden. Net als ruimtelijke ontwikkelingen, zoals de aanleg van windmolenparken en havenuitbreiding, zorgt verstoring voor een verkleining van het voor wadvogels beschikbare areaal.

Sinds 1992 nemen van 34 bestudeerde wadvogels er 15 significant in aantal af. Aangezien veel wadvogels gedurende bepaalde perioden in het jaar in andere gebieden langs de Oost-Atlantische trekroute voorkomen, kunnen ontwikkelingen elders de soorten ook beïnvloeden. Zo zou klimaatverandering alle gebieden langs de Oost-Atlantische trekroute kunnen beïnvloeden, en industriële visserij in West-Afrika een nadelig effect op wadvogels kunnen hebben. Aangezien dalende aantallen in andere West-Europese getijdengebieden niet worden waargenomen en aangezien uitgerekend twee vogelsoorten die het hele jaar door in de Waddenzee vertoeven ook hard in aantal achteruitgaan, is het aannemelijk dat de belangrijkste oorzaken in het Waddengebied zelf gezocht moeten worden. Daarbij vallen de contrasterende aantalsontwikkelingen van schelpdieretende en wormen-etende vogels op, waarbij de schelpdiereters af- en de wormeneters toenemen.

Wadvogels zijn goede graadmeters van de staat waarin de Waddenzee zich bevindt. Momenteel worden aantalsontwikkelingen van wadvogels goed gevolgd, maar goede internationale overzichten per vogelsoort ontbreken. Bovendien worden bedreigingen vaak te laat opgemerkt of blijft onduidelijk wat de oorzaken van bepaalde negatieve ontwikkelingen zijn. We stellen daarom voor om zeven typische wadvogelsoorten (Lepelaar, Eidereend, Scholekster, Grote Stern, Kanoet, Rosse Grutto, en Rotgans) intensief te bestuderen. Deze soorten vertegenwoordigen het hele spectrum aan voedsel (vis, schelpdieren, wormen en kweldervegetatie) en gebruiken tijd en ruimte (trekvogels en standvogels) op verschillende manieren. Deze soorten zijn bovendien talrijk en er is veel ervaring in het bestuderen van hun populatiebiologie. Door van deze zeven vogelsoorten naast aantalsontwikkelingen ook jaarlijkse overleving en reproductie bij te houden en onderzoek te doen aan verspreiding en dieet, houden we de vinger aan de pols van het Wadden-ecosysteem.