NIOZ programme

(1) Green ring with 4-letter inscription on tarsus, metal on other leg (tibia or tarsus)

Kleurringen examples

K.BAX (LBBG) M.ABK (HG)

The NIOZ – Herring Gull and Lesser Black-backed Gull ringing programme 2006-present

Op Texel werd in 2006 door Kees Camphuysen (Koninklijk NIOZ) een nieuw kleurringprogramma gestart, als onderdeel van een vergelijkende studie van de broedbiologie, voedselecologie en demografie van Kleine Mantelmeeuw en Zilvermeeuw. Het onderzoek vind plaats in de Kelderhuispolder op de zuidpunt van het eiland Texel en jaarlijks wordt hier het broedsucces gemeten door jonge vogels binnen omheiningen (enclosures) te laten opgroeien tot aan het uitvliegen. Van de broedvogels worden steeds zoveel mogelijk individuen geringd (staal) en gekleurringd, terwijl een deel van de dieren met radiozendertjes of met geavanceerdere technologie worden opgetuigd om de vliegbewegingen en de aan- en afwezigheid bij het nest in kaart te brengen. Het voedsel wordt bemonsterd en precies geanalyseerd en met het kleurringprogramma wordt dan ook getracht om aanvullend inzicht te verwerven wat betreft de bezochte foerageergebieden. Nog belangrijker zijn de kleurringen om de jaarlijkse overleving te meten, de plaatstrouw te bepalen en familieverbanden te ontrafelen en met dat doel worden ook jonge meeuwen gekleurringd (de ‘eigen kweek’ uit de omheiningen, plus elk jaar ongeveer 80 jonge vogels uit de studiekolonie en een naastgelegen kolonie).

Ringwerk - In het studiegebied worden jaarlijks broedvogels en uitvliegende jongen gemerkt en daarvoor worden een enkele groene ring met inscriptie aan de tarsus aangebracht. Als materiaal voor de gebruikte kleurringen is PMMA (Polymethyl methacrylate) gekozen in plaats van het voor ultraviolet licht gevoelige (sneller verkleurende) PVC (polyvinyl chloride). De toekomst zal uitwijzen of dit een verstandige keuze is geweest, maar de eerste resultaten zijn bemoedigend. Aan de tibia van de andere poot wordt een stalen Arnhem ring omgelegd. Tot dusverre werden 498 nieuwe vogels geringd (Tabel 6) en van nog eens 5 dieren werden verweerde kleurringen of aluminiumringen vervangen.

De groene ringen zijn beschreven met een 3x herhaalde vier-letterige inscriptie, waarbij de eerste letter gescheiden is van de andere drie door een dikke punt (bijvoorbeeld M·AAC of F·ADC). Volwassen vogels (Kleine Mantelmeeuwen zowel als Zilvermeeuwen) werden geringd met een M (♂) of een F (♀) als eerste letter, jonge dieren met een P of een K als eerste letter. In 2006 werd toevallig een mengpaar Kleine Mantelmeeuw x Zilvermeeuw broedend aangetroffen en de drie jongen die daar uit voortkwamen werden gekleurringd met de codes P.CBA, P.CBB en P.CBC.

Jonge Zilvermeeuw op Texel, nog in een enclosure, vrijwel oud genoeg om uit te vliegen – Young Herring Gull within an enclosure, close to fledging (Tim van Nus).

SOVON kleurringprogramma van Zilvermeeuw en Kleine Mantelmeeuw op Vlieland

SOVON werd in 2007 in staat gesteld om GPS-PTTs aan te brengen op een aantal Zilvermeeuwen en Kleine Mantelmeeuwen op Vlieland om de verplaatsingen in en buiten de broedtijd detetailleerd in kaart te brengen. Het leek een goed idee om de betreffende meeuwen ook van een kleurring te voorzien, zodat ze in het veld gemakkelijker konden worden opgespoord. Aan de onderzoekers op Vlieland werd een aantal van dezelfde ringen ter hand gesteld als er op Texel werd gebruikt en deze ringen werden ook op het NIOZ gearchiveerd. Ook de aflezingen worden dus op het NIOZ verwerkt (en direct doorgegeven aan SOVON). Door de administratie nigszins te concentreren wordt getracht een verdere ‘wildgroei’ van kleurringprogramma’s te voorkomen. De uiterst spectaculaire resltaten van de GPS-PTTs zijn via de SOVON website zijn te bekijken (http://www.sovon.nl/).

Kleurringprogramma dakbroedende meeuwen in Leiden

In 2007 leek de Universiteit van Leiden een begin te kunnen maken met een studie van op daken broedende grote meeuwen in Leiden. Tijdens een voorstudie uitgevoerd door Anne Vollmer, onder supervisie van Carel ten Cate, werden enkele meeuwen geringd met door het NIOZ verstrekte groene kleurringen (zelfde specificaties als hierboven beschreven). Ook deze ringen worden op het NIOZ gearchiveerd en aflezingen worden daar dus verwerkt (en direct doorgegeven aan de Leidense onderzoekers). Helaas kon het onderzoek in Leiden door gebrek aan financiële ondersteuning vooralsnog geen verder vervolg krijgen en het aantal gekleurringde vogels bleef beperkt tot slechts vier!

Kleurringprogramma’s van grote meeuwen in IJmuiden

In IJmuiden werd door Fred Cottaar en Kees Verbeek jarenlang gedetailleerd onderzoek gedaan op de IJbunker in het havengebied, met uitbreidingen naar andere kolonies in de IJmond. Naast Kleine Mantelmeeuwen werden ook Geelpootmeeuwen en hybridiserende paren gemerkt. Veel van de gegevens over de vestiging, recrutering en plaatstrouw van de gevolgde meeuwen wachten nog op analyse en publicatie, maar tal va interessante details werden al onder de aandacht gebracht (Cottaar 1992, Cottaar & Verbeek 1994, Cottaar 1994, 1996, 2004a), en steeds kon een beroep op hen gedaan worden als het om telgegevens of andere bijzonderheden (zoals dakbroeden) in het gebied ging (2004b). Helaas werd het onderzoek op brute wijze onderbroken toen vossen de toegang tot het dak van de bunker ontdekten en korte metten wisten te maken met de gevederde bewoners van het complex. De gebruikte ringen voor Kleine Mantelmeeuwen waren een witte ring om de linkerpoot (met 1 zwarte letter of 1, 2 or 3 horizontale strepen) en een groene of rode ring om de rechterpoot (met een witte letter of horizontale streping). Aflezingen van deze ringen worden door Fred Cottaar en Kees Verbeek verwerkt en moeten dan ook direct naar hen gestuurd worden.

Het werk kende een recente opleving, doordat er toestemming kwam om op het Forteiland aan meeuwen te gaan werken. In 2008 en naar verwachting ook de komende jaren worden daar door (grote) meeuwen met door het NIOZ geleverde groene PMMA ringen gekleurringd. De eerste, prille resultaten gaven al direct een binding met foerageergebieden en rustplaatsen in de stad Amsterdam te zien. In 2008 en naar verwachting ook de komende jaren worden op het Forteiland in IJmuiden Zilvermeeuwen en Kleine Mantelmeeuwen gekleurringd met groene ringen zoals die sinds 2006 ook op Texel, Vlieland (2007-8) en in Leiden (2007) gebruikt worden. Deze ringen zijn herkenbaar omdat de vierletterige (witte) inscriptie met de letter Y begint (Ymuiden). Aflezingen worden op het NIOZ verwerkt (en direct doorgegeven aan de onderzoekers in IJmuiden), om redenen die hierboven al werden aangegeven.

Ringploeg van Fred Cottaar en Kees Verbeek aan het werk op het Middensluiseiland in IJmuiden – Ringing team of Fred Cottaar and Kees Verbeek at work in the Middensluiseiland colony, IJmuiden (C.J. Camphuysen).