IJsberg

September 2005

	17 september	Pelagia ontmoet gestrande ijsberg bij Groenland
Metingen Wereldwijd worden door onderzoeksschepen van verschillende oceanografische instituten zoals het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel regelmatig metingen verricht langs vastgestelde routes (transecten) over de verschillende oceanen. Het doel van deze metingen is om vast te stellen of er ook een lange termijn verandering zit in bij voorbeeld de zeewatertemperatuur, het zoutgehalte en de biologische productiviteit. Het NIOZ is sinds het begon van de 90-er jaren verantwoordelijk voor een transect tussen de noordpunt van Ierland en de zuidpunt van Groenland. Tijdens deze tocht worden ook een groot aantal andere activiteiten verricht. Zo krijgen instrumenten aan verankeringen hun jaarlijkse servicebeurt. Deze verankeringen zijn uitgezet op goed gekozen posities in de Atlantische Oceaan. De eraan hangende meetinstrumenten hebben gedurende het afgelopen jaar geheel zelfstandig vele gegevens van watertemperatuur, zoutgehalte, stroomsnelheid en -richting en concentraties van uit het oppervlaktewater neer-regenend plankton geregistreerd. Daarnaast worden voor diverse instituten (waaronder het KNMI, een Canadees en een Duits instituut) ook zogenaamde 'floats' in zee gelaten die uit zichzelf om de 10 dagen over een diepte van 2200m op en neer gaan. De meetresultaten worden telkens als de 'float' even aan het zeeoppervlak is, via een satelliet naar de wal gestuurd. �� Gestrande ijsberg bij Groenland Op het moment dat de Pelagia de zuidkust van Groenland bereikte, Kap Hoppe nabij de Prince Christians Sund, niet ver van het zuidelijkste puntje bij Kap Farvel (Vaarwel!), doemden in de ochtendschemering de rotsige, met ijs bedekte hoge bergen op. Bij zonsopgang was alles in volle glorie te bewonderen. Ten overvloede zagen we in het water ook nog diverse walvissen, herkenbaar aan de spuiter en de rug met karakteristieke rugvin. Op weg naar het volgende meetstation ontmoetten we een prachtige ijsberg. Met wat hoekmeting met de sextant en wat gereken konden we de lengte van de ijsberg vaststellen op 300 m en de hoogte op 45-50 m. Omdat het weer zeer kalm was en het zicht ongeveer 150 km (de toppen van de bergen op Groenland zijn hoog!), was een tochtje langs een ijsberg geen probleem. Toch hielden we een veilige afstand vanwege het gevaar voor afbrekende stukken ijs of zelfs het kantelen van de hele berg. Vanuit de rubberboot konden we prachtige foto's maken om dit voor boot en bemanning historische moment vast te leggen. Omdat de waterdiepte op de plek van de ijsberg boven het continentale plat van Groenland maar 185 m was (vergelijkbaar met de hoogte van de Euromast) en ongeveer driekwart van een ijsberg onderwater zit, hebben we het sterke vermoeden dat dit we hier te maken hebben met een gestrande ijsberg! Bergen die de zeebodem raken, krassen daar diepe ploegsporen in die op het echolood ook goed te zien waren. Hoewel veel mensen op school leren dat ijsbergen voor 90%onder water zitten, is dat voor zeewater niet juist. Zeewater is veel zwaarder dan zoet water door het zout en het bergijs is juist veel lichter, doordat het eigenlijk samengeperste sneeuw is met kleine luchtbelletjes er in. Het resultaat is dat maar ongeveer 3/4 onder water zit. De lucht in de belletjes is van groot belang voor klimaatonderzoek, want er zit historische lucht in uit de tijd dat de sneeuwvlokken vers neerdwarrelden. Hieruit kunnen wetenschappers de samenstelling van de gassen, waaronder broeikasgassen zoals kooldioxide, bepalen. In lange ijskernen kan men zo wel honderdduizenden jaren terugkijken. Ook wij hebben enige stukjes ijsberg meegenomen voor isotopenonderzoek. Iedereen stelde dit ijzige zonnige uitje op het verste punt van de expeditie zeer op prijs, zodat we nu met frisse moed op de terugweg richting Texel gaan, waar we 5 oktober weer hopen aan te komen. Kees Veth (expeditieleider NIOZ) en John Ellen (kapitein Pelagia)

September 2005

17 september

Pelagia ontmoet gestrande ijsberg bij Groenland