Tropisch regenwoud op de Zuidpool
Ongeveer 50 miljoen jaar geleden heersten er
subtropische zomertemperaturen op Antarctica, met vorstvrije winters en een
tropisch regenwoud aan de kust. Dit zijn de opmerkelijke conclusies die uit de eerste
resultaten komen van een expeditie naar Oost Antarctica met een boorschip, met
expeditieleider Henk Brinkhuis van Universiteit Utrecht en het Koninklijk
Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee. Het internationale onderzoeksteam
publiceert hun resultaten deze week in het toonaangevende wetenschappelijke
tijdschrift Nature.
Regenwoud op AntarcticaIn het voorjaar van 2010 ging Expeditie 318
van het Integrated Ocean Drilling Program (IODP) met het boorschip Joides
Resolution, naar Oost Antarctica. Daar boorden zij vlakbij de Antarctische
kustlijn in de bodem om het sediment van 50 miljoen jaar geleden naar boven te
halen. Dit sediment ligt inmiddels zo’n 1000 meter begraven in de huidige
oceaanbodem. Door analyse van deze bodemmonsters vonden zij grote concentraties
stuifmeelkorrels van (sub)tropische plantensoorten, zoals palmen, de Baobab
(Apenbroodboom) en tropische fruit- en notenbomen. Deze soorten hebben een
strikt temperatuurbereik en kunnen zeker niet tegen vorst.
Naast de stuifmeelkorrels onderzochten de
Nederlandse teamleden ook fossiele moleculen, die afkomstig zijn van
(land)bodembacteriën. Ook daar kwam uit dat het op Antarctica zo’n 50 miljoen
jaar geleden in de zomer boven de 25ºC moet zijn geweest. Deze techniek is
ontwikkeld op het NIOZ door Stefan Schouten en zijn collega’s. “De overeenkomst
tussen beide temperatuurgegevens maken de resultaten wel heel aannemelijk, wat
de kracht is van multidisciplinair onderzoek: iedereen brengt zijn eigen
expertise in en er rolt een eenduidige conclusie uit”, zegt teamlid Peter Bijl
van de Universiteit Utrecht.
Super-broeikaswereld
Het vroeg-Eocene tijdperk, 56 tot 48 miljoen
jaar geleden, staat bekend als een ‘super-broeikaswereld’, met van nature zeer
hoge concentraties broeikasgas CO2 in de atmosfeer. De klimaatgeschiedenis van
Antarctica uit deze tijd was tot nu toe vrijwel onbekend, aangezien de fossiele
overblijfselen daarvan bedekt zijn door een immense ijskap. Om beter te kunnen
begrijpen wat een hoge concentratie CO2 betekent, is het belangrijk om de
klimaatgeschiedenis uit deze tijd beter te kennen.
Noord- en ZuidpoolDeze eerste Antarctische resultaten zijn in
lijn met bevindingen van onder andere dezelfde groep onderzoekers aan Arctische
boringen, waar eerder ook resten van palmbomen werden gevonden uit het
vroeg-Eoceen. De resultaten laten nu zien dat in die tijd, met CO2-concentraties
die waarschijnlijk 4-5 keer zo hoog waren dan nu, inderdaad sprake was van een
‘broeikas Aarde’, met subtropische bossen tot aan beide polen. Het biedt
inzicht in de dynamiek van een wereld onder invloed van dergelijke condities.
Aan het Integrated Ocean Drilling Program doen
25 landen mee, waaronder Nederland. Dit onderzoek werd mede gefinancierd door
de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). NWO betaalt
het Nederlandse lidmaatschap voor de Europese tak van IODP, waardoor
Nederlandse onderzoeksgroepen de kans krijgen deel te nemen aan boorexpedities.
/////
Publicatie:
Jörg Pross, Lineth Contreras, Peter K. Bijl,
David R. Greenwood, Steven M. Bohaty, Stefan Schouten, James A. Bendle, Ursula
Röhl, Lisa Tauxe, J. Ian Raine, Claire E. Huck, Tina van de Flierdt, Stewart
S.R. Jamieson, Catherine E. Stickley, Bas van de Schootbrugge, Carlota Escutia,
Henk Brinkhuis and IODP Expedition 318 Scientists. ‘Persistent near-tropical
warmth on the Antarctic continent during the early Eocene epoch’. Nature, DOI: 10.1038/nature11300.
Meer informatie:
Henk Brinkhuis, 0222 – 369 366, 06 – 52 65 26
89
Peter Bijl, 06 – 44 97 44 74
Nienke Bloksma, NIOZ Communicatie: 0222 – 369
460 of 06 – 53 49 47 14
Roy Keeris, persvoorlichting Universiteit
Utrecht, 030 – 253 2411
Filmpjes over deze expeditie naar Antarctica:
Zie ook:
Voor foto’s in hoge resolutie, neem contact op met Sharon Cooper
Onderschriften foto's:
Het onderzoeksschip JOIDES Resolution van het Integrated Ocean Drilling Program (IODP). Dit onderzoeksschip heeft al vele kilometers aan oceaanbodemmodder opgeboord. In begin 2010, heeft dit schip voor het eerst Antarctisch oceaanbodemsediment van de Eocene broeikaswereld opgeboord. (Foto: Rob Dunbar, Stanford University)
Een van de boorkernen met Antarctische sedimenten uit het Eoceen. Foto genomen tijdens de IODP Expeditie 318. (Foto: Kevin Welsh, University of Queensland)
Pollen van (links) een Palm en (rechts) Apenbroodboom uit de boorkernen uit het Eoceen.(Foto: Lineth Contreras, Goethe University Frankfurt)
52 Miljoen jaar geleden was Antarctica bedekt met een tropisch woud, zoals op dit moment in Noordoost Australië. (Foto: Sven Brenner – Fotolia.com)