Jan-Berend Stuut en de Ware Wetenschap
Emmers modder in de oceaan
© de Volkskrant. Woestijnstof
Hoe komen ontdekkingen tot stand? In Ware Wetenschap volgt de Volkskrant 12 onderzoeksteams gedurende hun project. Geoloog Jan-Berend Stuut (NIOZ) voert de algen.
De foto toont een woestijn, waarboven een ziedende muur van rood stof je tegemoet raast. 'Helaas', zegt geoloog Jan-Berend Stuut, in wiens kantoor op het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Zee (NIOZ) de foto aan de muur hangt. 'Ik heb zoiets nog nooit in het echt gezien.'
Toch is woestijnstof precies datgene wat Stuut de komende vijf jaar wil onderzoeken. Het stof zou namelijk wel eens de sleutel kunnen zijn van een cruciaal, maar nog slecht begrepen proces op onze planeet: de snelheid waarmee algen in zee groeien. En Stuut wil achterhalen hoe dat precies werkt. West-Afrikaanse stofstorm (foto Jutta Leyrer, NIOZ).
Stof voedt plankton
Ieder jaar jaagt de wind zo'n 1.000 tot 2.000 miljoen ton van fijn zand - ongeveer 60 miljoen vrachtwagens vol - vanuit de woestijnen van Afrika de zee op. Daar valt het in het water en zinkt, maar niet voordat het het leven in zee beïnvloedt
'We denken dat het plankton ervan profiteert', zegt Stuut. 'We vermoeden dat er voor algen geschikte voedingsstoffen aan en in de korrels zitten. Metalen, vooral. En we denken dat het stof algen naar beneden trekt, de diepzee in.' Om precies te zijn: ver weg van de kust zou het stof zijn voedingsstoffen het beste prijsgeven, terwijl het grovere stof al dicht bij de kust in zee valt - waar het vooral een rol speelt als anker dat plankton de diepte in sleurt.
Stuut hoopt dat te testen door naar de zeebodem dwarrelend sediment in de zuidelijke Atlantische Oceaan op te vangen voor analyse. Sinds dit najaar hangen er tussen Afrika en de Cariben daarom op vijf plaatsen speciale emmertjes in zee, die het sediment moeten opvangen. De emmertjes hangen in plukjes van 24 op 1.200 en 3.500 meter diepte, aan een soort aan de bodem verankerde slingers. In november gaat hij ze voor het eerst legen. '240 potjes sediment en algen, dat is een pokkenhoeveelheid materiaal.'
Algen als klimaatredders
Algjes kweken, het lijkt zo'n onschuldige bezigheid. Maar dat is het allerminst, weet Stuut. Diverse wetenschappers, bedrijven en overheden zijn op zoek naar een goede manier om algen te kweken, omdat algen CO2 opnemen en je zo de opwarming van het klimaat zou kunnen remmen. Proeven waarbij men het voor algen voedzame ijzer in opgeloste vorm in de zee kieperde, leverden niet het gewenste resultaat: de algen kwamen wel tot bloei, maar zonken niet naar de diepte - ze gaven het opgenomen koolstof na hun dood gewoon weer vrij. Misschien dat het met woestijnzand beter lukt.
Dan te bedenken dat Stuut toch bepaald geen voorstander is van geknutsel aan het klimaat. 'Er zijn veel voorbeelden waarbij het ingrijpen van de mens is misgegaan. In Australië zette men ooit padden uit om suikerrietkevers te bestrijden. Nu zijn die beesten een plaag.' Anderzijds: 'Misschien moet je de zee wel op meerdere manieren bemesten, zoals je ook landbouwgrond op meerdere manieren benut.'
Eerst maar eens afwachten of de emmertjes in de Atlantische Oceaan wel iets opleveren. 'Mijn grootste zorg is het weer', zegt Stuut. 'Dat de batterijen leegraken. Of dat m'n instrumenten door een storm losgerukt worden en wegdrijven. Dat zou toch wel erg vervelend zijn.'
